Title of the original German edition:

Das Frauen-Hormone-Buch

© 2010 TRIAS Verlag in MVS Medizinverlage GmbH &Co. KG, Oswald-Hesse-Strasse 50, 70469 Stuttgart, Germany

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autor, Tłumacz i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Redaktor ds. publikacji popularnonaukowych: Kinga Kołodziejczak

Redaktor merytoryczny: Małgorzata Warowny

Korekta: Anna Marecka

Projekt okładki i stron tytułowych: Maria Sosnowska

Zdjęcie na okładce: iStockPhoto

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2011 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

ISBN 978-83-200-5797-3

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Spis treści

Wstęp

Hormony – niewidzialni reżyserzy naszego życia

Rola hormonów

Informacja jest najważniejsza

Definicja i działanie hormonów

Najważniejsze hormony

Estrogeny

Progesteron

Androgeny

Melatonina

Oksytocyna

Hormony tarczycy

Kontrola hormonów

Co może diagnostyka hormonalna?

Kilka krytycznych uwag wstępnych

Co wskazuje na zaburzenie równowagi hormonalnej?

Droga do diagnozy

Oceń się sama

Kiedy hormony powodują problemy

Na co powinny uważać kobiety

Zaburzenia cyklu

Zespół napięcia przedmiesiączkowego

Hormony i seksualność

Viagra dla kobiet?

Męskie hormony a libido kobiety

Okres przekwitania

Stan spoczynku z przeszkodami

Uderzenia gorąca

Przedwczesna menopauza

Jak hormony określają starzenie się

Wieczna młodość dzięki hormonom?

Kości i hormony – aktywnie przeciw osteoporozie

Serce i hormony – co chroni przed zawałem serca?

Mózg i hormony – czy hormony zapewniają bystrość umysłu?

Depresja i stan wypalenia

Ochrona przed zapominaniem

Nowoczesne terapie hormonalne

Szanse i zagrożenia

Hormonalna terapia zastępcza w okresie przekwitania

Estrogeny a rak piersi

Hormony i masa ciała

Modulatory hormonalne

Hormonalna terapia zaburzeń cyklu miesiączkowego i spadku libido

Skóra i hormony – kosmetyka hormonalna

Naturalne sposoby wzmacniania gospodarki hormonalnej

Hormony roślinne

Fitoestrogeny w pożywieniu

Joga i sport

Posłowie

Piśmiennictwo

Wstęp

Hormony regulują temperaturę ciała i ciśnienie krwi. Sygnalizują, kiedy pora spać i budzą następnego dnia rano. Są wydzielane, kiedy się zakochasz i kiedy masz ochotę na kawałek tortu truskawkowego. Wzmacniają kości i wywołują krwawienie miesiączkowe. Sprawiają, że dzieci rosną, chłopcy stają się mężczyznami, a dziewczynki kobietami. Wpływają na wszystkie funkcje naszego organizmu.

Hormony mogą też stwarzać problemy Kobiety doświadczają tego w szczególny sposób, gdyż system żeńskich hormonów płciowych jest o wiele bardziej złożony niż system hormonów męskich. Podczas gdy u mężczyzn chodzi przede wszystkim o utrzymanie odpowiednio dużego stężenia testosteronu, kobiety muszą zachować równowagę pomiędzy kilkoma hormonami płciowymi i cyklicznie zmieniać ich stężenie. O tym, że nie zawsze jest to proste, kobieta może się przekonać najpóźniej na kilka dni przed miesiączką, kiedy jej nastrój obniża się, w tkankach ciała gromadzi się woda (obrzęki), występuje bolesne napięcie piersi.

Kiedy kobieta zbliża się do pięćdziesiątki, czeka ją poważny proces przestrojenia hormonalnego: przekwitanie, czyli klimakterium. To naturalny proces, lecz u wielu kobiet może prowadzić do występowania nieprzyjemnych zmian somatycznych. To, czy i jak w okresie przekwitania powinno się zastępować brakujące hormony należy do najbardziej kontrowersyjnych tematów w medycynie.

W poradniku zawarto najważniejsze informacje dotyczące wskazań i przeciwwskazań związanych z różnymi dostępnymi terapiami hormonalnymi. Poza bezkrytycznym propagowaniem stosowania hormonów jako „ultymatywnej terapii i źródła młodości” oraz ostrzeganiem przed nimi, jako „wywołującymi tycie i raka” istnieje jeszcze inne podejście do hormonów. Informacje o hormonach powinny być przekazywane w sposób możliwie wyważony, tak jak hormony dbają o utrzymanie organizmu w stanie równowagi, czyli w zdrowiu.

Dr med. Bernd Kleine-Gunk

Fürth, jesień 2009

Hormony
– niewidzialni reżyserzy naszego życia

Hormony wpływają m.in. na masę ciała, regulują procesy snu i starzenia się, a także oddziałują na nasze uczucia.

Rola hormonów

Technologie informacyjne kształtują teraźniejszość: rozmowa telefoniczna z każdym miejscem na świecie, błyskawiczne przesyłanie obrazów i wiadomości w postaci e-maili lub surfowanie w sieci stały się czymś oczywistym. W zglobalizowanym świecie komunikacja stała się czynnikiem decydującym.

Informacja jest najważniejsza

Sześć bilionów komórek, które tworzą organizm człowieka ściśle ze sobą współpracują i wymieniają informacje. Aby organizm ten, składający się z poszczególnych narządów zbudowanych z milionów komórek, mógł sprawnie funkcjonować jako całość, konieczne jest dokładne zestrojenie wszystkich elementów. Narządy muszą nie tylko łączyć się ze sobą, lecz również szybko dopasowywać się do stale zmieniającego się środowiska zewnętrznego. W tym celu organizm potrzebuje wydajnego systemu informacyjnego. I taki system ma nawet dwa systemy.

Trudny wybór: informacja szybka czy złożona

Pierwszym systemem informacyjnym jest nasz układ nerwowy. Można go porównać do sieci kabli. Wychodząc z nadrzędnej centrali sterowania – mózgu, przenika on cały organizm niezliczonymi wiązkami, które rozgałęziają się i sięgają do najdalszych zakątków ciała. I tak samo jak w sieci kabli przenoszenie sygnałów odbywa się przez przesyłanie impulsów elektrycznych.

Układ nerwowy przekazuje informacje nie tylko w jednym kierunku, od centrali na obwód, lecz również umożliwia przepływ informacji zwrotnych do centrali. Jest to szczególnie ważne dla przekazywania bodźców zmysłowych i bólowych. To, że przesyłanie sygnałów odbywa się przez impulsy elektryczne, ma ogromną zaletę: informacje szybko docierają.

Oprócz szybkiego systemu komunikacji szlaków nerwowych nasz organizm ma jeszcze drugą sieć informacyjną, która pracuje zupełnie inaczej.

W tym systemie przenoszenie informacji odbywa się za pomocą cząsteczek chemicznych. Drogami transportu nie są szlaki nerwowe, lecz naczynia krwionośne. Przekazywanie informacji drogą krwionośną przebiega znacznie wolniej, ale z krwią może być transportowanych wiele różnych substancji sygnałowych, które wywołują o wiele bardziej złożone reakcje, niż ma to miejsce przy szybkim, ale stosunkowo jednorodnym przenoszeniu informacji za pomocą impulsów nerwowych.

Substancje sygnałowe, używane do przekazywania tych informacji, noszą nazwę hormonów. Pytaniem, jaką rolę odgrywają wszystkie te substancje sygnałowe, które są obecne w dużych ilościach w naszej krwi, zajmuje się endokrynologia, nauka o hormonach. Informacje o tym, jak bardzo hormony wpływają na zdrowie i samopoczucie kobiety zawarto na s. 20.

Co się dzieje, kiedy układy hormonalne nie pracują tak, jak powinny? Niedobór lub nadmiar hormonów może mieć poważne konsekwencje dla naszego samopoczucia i zdrowia. Obecnie prawie wszystkie hormony są dostępne w postaci preparatów farmaceutycznych, mamy zatem wiele możliwości, aby wpłynąć od zewnątrz na system hormonów. Odnosi się to do leczenia takich chorób, jak niedoczynność tarczycy czy cukrzyca, a także zaburzenia funkcji hormonów płciowych. Dzięki hormonom można też wpływać na procesy starzenia się organizmu, co poprawia jakość żyda człowieka.